Động cơ thuộc bộ bài học chiến thuật cờ vua. Nhận mẫu thì dễ, nhưng chỉ thắng vật chất khi mục tiêu phía trước buộc phải đi và phía sau không thoát bằng đòn chiến thuật.
Xiên so với ghim
Cả hai đều thẳng hàng ba quân, nhưng thứ tự giá trị khác nhau:
- Trong ghim, quân kém giá trị hoặc “có thể đi” đứng trước mục tiêu quan trọng hơn và bị hạn chế.
- Trong xiên, mục tiêu giá trị/cấp bách hơn đứng trước và bị ép phải đi, lộ quân phía sau.
Khi mục tiêu trước là vua, đòn xiên cưỡng bức vì phải giải chiếu. Khi là hậu, đối phương có thể có chiếu ngược, đổi hậu, v.v.
Hình học của đòn xiên
Tìm ba yếu tố trên một đường rõ:
- tượng, xe hoặc hậu của bạn;
- mục tiêu ưu tiên phía trước; và
- mục tiêu khác phía sau.
Đường phải vẫn mở sau khi quân trước đi. Nếu quân sau có thể đi đồng thời, chặn, hoặc tự cứu bằng chiến thuật, xiên có thể không thắng vật chất.
Xiên vua
Chiếu dọc đường có thể ép vua rời chỗ và lộ hậu, xe hoặc quân lỏng phía sau. Đây là xiên rõ nhất vì vua không thể bỏ qua chiếu.
Tính mọi nước vua hợp lệ, bắt quân chiếu, và khả năng chắn. Nếu chắn được đồng thời bảo vệ mục tiêu sau, chiến thuật có thể hỏng.
Xiên hậu
Tượng, xe hoặc hậu có thể tấn công hậu đối phương khi phía sau còn xe hoặc quân khác. Hậu thường phải đi, để lộ mục tiêu sau.
Nhưng tấn công hậu không cưỡng bức bằng chiếu. Hậu có thể bắt quân tấn công, đổi hậu, đi kèm chiếu, hoặc tạo đe dọa mạnh hơn. Tìm các nguồn lực đó trước khi tính quân sau là “đã thắng”.
Xiên trong tàn cuộc
Vua, xe và tốt thông thường thẳng hàng ở tàn cuộc. Xe có thể chiếu vua từ bên và bắt tốt không bảo vệ sau khi vua đi. Tượng có thể ép vua rời ô phong cấp rồi bắt quân chắn.
Xiên tàn cuộc phụ thuộc thứ tự nước chính xác. Tốt sau có thể tiến kèm tempo hoặc được vua bảo vệ sau khi vua đi.
Cách tạo đòn xiên
Mục tiêu có thể chưa thẳng hàng. Bạn có thể tạo đường bằng cách:
- chiếu vua lên cột hoặc đường chéo;
- đổi quân chắn;
- nhử mục tiêu trước tới ô mong muốn;
- mở cột bằng bắt tốt; hoặc
- ép mục tiêu sau phải đứng yên nhờ ghim hoặc quá tải.
Làm ngược từ thế thẳng hàng mong muốn, rồi tìm nước cưỡng bức tạo ra nó.
Checklist tính đòn xiên
- Xác nhận mục tiêu trước và sau thực sự thẳng hàng.
- Liệt kê mọi trả lời cho đòn đầu.
- Kiểm tra quân tấn công có sống sót không.
- Xác định mục tiêu trước có thể đi đâu.
- Xác nhận mục tiêu sau không đi, không chắn, không tạo phản đe dọa.
- Tính nước bắt cuối và mọi ăn lại.
Đòn xiên chỉ hoàn tất khi đổi cuối có lợi.
Cách chống đòn xiên
- Tránh để vua–hậu hoặc vua–xe thẳng hàng trên đường mở.
- Di chuyển quân sau trước khi nước chiếu xuất hiện.
- Chắn đường tấn công bằng quân được bảo vệ.
- Bắt hoặc đổi quân tấn công trên đường tuyến.
- Di chuyển quân trước kèm tempo, tốt nhất là chiếu.
- Bảo vệ mục tiêu sau để nước bắt cuối bất lợi.
Khi tượng, xe hoặc hậu đối phương vào đường mở, nhìn xa hơn quân bị tấn công đầu tiên.
Sai lầm thường gặp
- Gọi là xiên khi mục tiêu sau giá trị hơn và quân trước thực ra bị ghim.
- Coi tấn công hậu buộc phải rút thụ động.
- Bỏ sót chắn hoặc bắt quân chiếu.
- Thắng quân sau nhưng kẹt luôn quân tấn công.
- Quên mục tiêu sau có thể đi sau khi mục tiêu trước đi.
- Dừng tính trước lần ăn lại cuối.
Bài luyện tập
Đặt vua và xe cùng cột, thêm xe đối phương có thể chiếu dọc cột. Thay từng quân phòng thủ hoặc chắn và quyết định xiên có thắng xe không.
Lặp trên đường chéo với tượng, vua và hậu. Liệt kê mọi phòng thủ hợp lệ trước khi tuyên bố chiến thuật ổn.
Câu hỏi thường gặp
Quân nào tạo được đòn xiên?
Tượng, xe và hậu tạo xiên chuẩn vì tấn công theo đường tuyến.
Đòn xiên có luôn là chiếu?
Không. Mục tiêu trước có thể là hậu hoặc quân giá trị khác, dù xiên vua cưỡng bức nhất.
Quân phía sau có thể được bảo vệ không?
Có. Vẫn có thể là xiên, nhưng bắt cuối có thể bất lợi nếu quân tấn công bị ăn lại.
Nên học gì tiếp
So sánh xiên với ghim và học cách nhử mồi ép mục tiêu vào cùng một đường.
Xem thêm các bài học cờ vua trong cùng lộ trình.