Hình học của một đòn ghim
Đòn ghim cần ba yếu tố trên cùng một hàng, cột hoặc đường chéo:
- một tượng, xe hoặc hậu tấn công tầm xa;
- quân bị ghim ở giữa; và
- một mục tiêu quan trọng hơn phía sau.
Quân tấn công và mục tiêu ẩn phải chung một đường chỉ bị chắn bởi quân bị ghim. Mã, vua và tốt có thể bị ghim, nhưng chính chúng không tạo ra ghim đường.
Ghim tuyệt đối là gì?
Ghim tuyệt đối có vua đứng sau quân bị ghim. Quân giữa không được đi nước nào làm lộ vua trước đòn tấn công, vì để vua mình bị chiếu là bất hợp pháp.
Trên sơ đồ, tượng Trắng ở b5 tấn công theo b5–c6–d7–e8. Mã Đen ở c6 chắn đường chéo trước vua. Một nước mã sẽ mở chiếu, nên mã không thể rời đường khi cấu trúc đường chưa đổi.
Hiện đáp án
Mã c6 đang chắn vua e8 khỏi tượng b5. Di chuyển mã sẽ để vua mình bị chiếu.
Quân bị ghim vẫn có thể có nước hợp lệ dọc theo đường ghim nếu nước đó tiếp tục che vua hoặc bắt quân đang ghim. Điều này phụ thuộc vào loại quân và hình học. «Bị ghim» không luôn đồng nghĩa với hoàn toàn bất động.
Ghim tương đối là gì?
Trong ghim tương đối, mục tiêu phía sau không phải vua. Có thể là hậu, xe, ô chiếu hết, hoặc quân phòng thủ quan trọng. Quân bị ghim được phép đi, nhưng đi có thể phải trả giá mục tiêu đó.
Ví dụ, tượng có thể ghim mã vào hậu. Mã vẫn có thể đi nếu tạo chiếu hết, bắt hậu đối phương, hoặc đủ bù đắp. Hãy coi ghim tương đối là chi phí chiến thuật, không phải lệnh cấm theo luật.
Ghim tình huống và chiến thuật
Một số ghim dựa trên nhiệm vụ hơn là giá trị quân thô. Xe có thể «bị ghim» vào phòng thủ hàng cuối vì rời đi sẽ thua chiếu hết. Tốt có thể bị buộc phải giữ ô phong cấp. Đó không phải quy tắc di chuyển tuyệt đối, nhưng hệ quả chiến thuật vẫn có thể rất ép buộc.
Hãy gọi tên mục tiêu phía sau quân. Nếu bạn không giải thích được điều gì bị lộ, «ghim» đó có thể chẳng có giá trị thực tế.
Cách khai thác quân bị ghim
Ghim thường là khởi đầu của một chiến thuật, không phải kết quả. Các bước tiếp theo phổ biến:
- tấn công quân bị ghim bằng tốt;
- thêm một quân tấn công trong lúc nó không thể di chuyển;
- loại bỏ hoặc đánh lạc hướng quân bảo vệ nó;
- chiếm ô mà quân bị ghim thường kiểm soát;
- mở thêm đường; hoặc
- tạo đe dọa thứ hai lên mục tiêu ẩn.
Tính xem đối phương có thể phá ghim bằng chiếu, bắt quân ghim, chắn đường, di chuyển vua, hay tạo đe dọa mạnh hơn không.
Cách phá ghim
Các cách phòng thủ gồm:
- đưa vua ra khỏi đường;
- di chuyển mục tiêu giá trị phía sau;
- tấn công hoặc bắt quân đang ghim;
- chắn đường bằng quân khác;
- bảo vệ đủ quân bị ghim để chấp nhận đổi; hoặc
- tạo phản đe dọa cưỡng bức.
Hỏi xem phá ghim có gấp không. Tốn vài tempo đuổi một tượng vô hại có thể tạo nhiều điểm yếu hơn chính đòn ghim.
Quân bị ghim vẫn tấn công các ô
Về di chuyển vua và nhập thành, một quân vẫn có thể được coi là tấn công một ô dù nếu đi tới đó sẽ lộ vua của chính nó. Chi tiết này ngăn vua bắt «quân phòng thủ bị ghim» như thể quân đó không còn ảnh hưởng.
Phân biệt nước đi hợp lệ và ô bị tấn công. Định nghĩa FIDE xử lý hai khái niệm này khác nhau trong quy tắc an toàn vua.
Ghim và đổi quân
Bắt quân bị ghim không tự động có lời. Hãy dựng lại mọi nước bắt lại. Nếu tượng ghim mã vào hậu rồi đổi tượng lấy mã, hậu có thể chỉ bắt lại và ghim biến mất với vật chất cân bằng.
Ghim trở nên giá trị khi nó thắng một tempo, làm hỏng cấu trúc, loại bỏ quân phòng thủ, hoặc tạo đe dọa thứ hai cụ thể.
Sai lầm ghim thường gặp
- Gọi mọi quân thẳng hàng là bị ghim mà không chỉ ra mục tiêu phía sau.
- Coi ghim tương đối như thể quân không được phép đi theo luật.
- Quên rằng quân trượt bị ghim tuyệt đối đôi khi vẫn đi dọc đường.
- Bắt quân bị ghim trước khi tạo đủ áp lực.
- Để đối phương di chuyển vua và phá ghim kèm tempo.
- Đưa vua mình lên ô bị quân địch «bị ghim» tấn công.
- Bỏ qua phản chiếu làm ghim trở nên vô nghĩa.
Bài luyện tập
Tìm năm đòn ghim trong ván của bạn. Gắn nhãn tuyệt đối, tương đối hoặc tình huống. Với mỗi ghim, viết mục tiêu ẩn, cách phá ghim tốt nhất của đối phương, và nước tiếp theo cụ thể làm ghim hữu ích.
Sau đó chỉnh một sơ đồ bằng cách đưa vua ra khỏi đường. Giải thích vì sao nước mã bất hợp pháp trở thành hợp lệ khi ghim tuyệt đối thành tương đối hoặc biến mất.
Câu hỏi thường gặp
Quân bị ghim có bắt được quân đang ghim không?
Có, nếu nước bắt hợp lệ và để vua an toàn. Ghim tương đối không bao giờ cấm nước đi; ghim tuyệt đối cho phép khi đã loại bỏ đòn chiếu vào vua.
Mã có bị ghim tuyệt đối được không?
Có. Vì mã không thể đi dọc đường để tiếp tục chắn, ghim đường tuyệt đối thường chặn mọi nước mã cho đến khi ghim thay đổi.
Quân bị ghim có bảo vệ quân khác không?
Nó có thể tấn công ô đó theo mục đích an toàn vua, nhưng có thể không thực hiện được nước bắt lại hợp lệ. Hãy đánh giá thế cờ cuối cùng cụ thể.
Nên học gì tiếp
Áp dụng ghim khi bảo vệ quân và đếm người phòng thủ hiệu quả, rồi so sánh hình học đảo ngược của đòn xiên.
Xem thêm bài học chiến thuật về các mẫu cưỡng bức khác.
Tham chiếu luật: FIDE Laws of Chess, Điều 3.1.3 và 3.9.
Xem thêm các bài học cờ vua trong cùng lộ trình.
Wiki mở rộng: blackmar diemer gambit.
Wiki mở rộng: dutch leningrad.