Chiếu là tình huống vua đang bị tấn công trực tiếp. Chiếu hết xảy ra khi bên bị chiếu không còn cách chống đỡ hợp lệ. Pat lại là một kết quả hòa: bên đến lượt không bị chiếu nhưng không còn bất kỳ nước đi nào.
Ba điểm cần nắm
- Khi bị chiếu, người chơi phải xử lý ngay bằng một trong ba cách: chạy vua, bắt quân đang chiếu hoặc chặn đường chiếu nếu đó là đòn tấn công theo đường thẳng.
- Muốn kết luận chiếu hết, phải loại trừ toàn bộ phương án phòng thủ. Việc vua không còn ô trống xung quanh chưa đủ để gọi là chiếu hết.
- Pat chỉ xuất hiện khi bên đến lượt không bị chiếu và mọi quân của bên đó đều không thể đi. Đây là hòa cờ chứ không phải chiến thắng của bên hơn quân.
Xem một tình huống cụ thể
Trong thế vua đen h8, hậu trắng f7 và vua trắng g6, Đen bị chiếu hết vì hậu và vua trắng cùng khóa các ô thoát. Chỉ cần chuyển hậu sang một ô khác, thế cờ trông gần giống nhưng có thể thành pat. Vì vậy phải kiểm tra vùng khống chế thay vì nhìn bằng cảm giác.
Xem đáp án
Chiếu hết. Hậu kiểm soát các ô thoát còn vua Trắng bảo vệ hậu và giữ g7.
Cách suy nghĩ khi gặp trong ván
Hãy phát biểu luật bằng lời dễ hiểu rồi kiểm tra từng điều kiện, không quyết định chỉ vì nước đi trông có vẻ đúng. Xem đường đi, ô đến, an toàn của vua và ngoại lệ một nước nếu có. Sau đó thay đổi một chi tiết trong thế để thử xem kết luận có đổi không; chính bước kiểm tra ranh giới này biến luật đã thuộc thành kiến thức dùng được.
Sai lầm thường gặp
Lỗi thường gặp nhất là chỉ xem vua có chạy được hay không rồi tuyên bố chiếu hết. Hãy lần lượt kiểm tra: chạy vua, bắt quân chiếu, chặn đường chiếu. Nếu cả ba đều không thể thực hiện thì mới kết luận.
Bài luyện ngắn
Tự xếp ba thế chỉ có vua và hậu chống vua: một thế đang chiếu, một thế chiếu hết và một thế pat. Với từng thế, ghi rõ bên nào đến lượt rồi liệt kê mọi nước hợp lệ trước khi xem đáp án.
Tự kiểm tra mức hiểu
Bạn có thể tự xếp một ví dụ hợp lệ và một ví dụ gần giống nhưng sai không? Hãy gọi tên đúng điều kiện phân biệt rồi giải thích trọng tài hoặc chương trình cờ sẽ xử lý nước đó thế nào.
Mang ý tưởng vào ván tiếp theo
Lưu lại một thế tiêu biểu và xem nhanh trước buổi chơi kế tiếp. Trong ván, đừng cố tìm đúng hình bàn cờ đã học; hãy quan sát cùng mối quan hệ giữa quân, ô và cấu trúc tốt. Đánh dấu thời điểm ý tưởng bắt đầu có liên quan, kể cả khi bạn chọn kế hoạch khác. Sau ván, đối chiếu quyết định với bài rồi ghi đúng một điều chỉnh cho buổi sau. Bước chuyển kiến thức này có giá trị hơn việc đọc lại mà không phải tự quyết định.
Cuối cùng, hãy giải thích thế cờ bằng một câu mà không dùng tiêu đề bài. Nếu câu trả lời chỉ ra được ô, quân và hệ quả liên quan, bạn đã hiểu ý tưởng thay vì chỉ nhận ra tên gọi. Xem tiếp bài liên quan để đối chiếu cách ra quyết định.