Động cơ này thuộc bộ bài học chiến thuật cờ vua. Nhãn chiến thuật quan trọng kém hơn việc chứng minh bạn đã tính hết quân thay thế và nước trung gian.
Bắt đầu từ mục tiêu
Đừng tìm đổi quân ngẫu nhiên. Trước hết hãy xác định bạn muốn tấn công gì:
- một quân chỉ được bảo vệ một lần;
- một ô chiếu hết;
- thế chặn của tốt thông;
- một ô phong cấp;
- một tốt trung tâm then chốt; hoặc
- một ô thâm nhập cho xe hay hậu.
Sau đó liệt kê mọi quân phòng thủ. Nếu chỉ một quân làm nhiệm vụ cốt lõi, đó là ứng viên chiến thuật.
Bắt hoặc đổi trực tiếp
Cách loại bỏ đơn giản nhất là bắt quân phòng thủ. Tượng có thể đổi lấy mã đang giữ ô chiếu hết. Xe có thể bắt quân duy nhất chặn tốt thông.
So sánh vật chất bỏ ra với nước tiếp theo. Đổi tượng lấy mã thường chấp nhận được nếu thắng hậu hoặc ép chiếu hết; không đủ nếu chỉ vì quân đó “trông quan trọng”.
Tính mọi lần ăn lại. Đối phương có thể thay quân phòng thủ bằng quân khác và làm đổi cả chiến thuật.
Đánh lạc hướng
Thay vì bắt quân phòng thủ, ép nó rời chỗ bằng một đe dọa không thể bỏ qua. Hậu vừa giữ xe vừa giữ hàng cuối có thể bị kéo khỏi một nhiệm vụ bằng đòn vào nhiệm vụ kia.
Đánh lạc hướng chỉ hiệu quả nếu quân đó không thể từ chối, trả lời bằng quân khác, hoặc tạo phản đe dọa. Xem thêm đòn đánh lạc hướng để tính nước cưỡng bức đúng cách.
Quá tải
Quân phòng thủ quá tải mang hai nhiệm vụ không thể làm cùng lúc. Ép nó xử lý một việc rồi khai thác việc còn lại.
Để chứng minh quá tải, viết rõ cả hai nhiệm vụ. Nếu quân có thể đi tới ô vẫn giữ được cả hai, nó chưa thực sự quá tải.
Ghim quân phòng thủ
Quân vẫn còn trên bàn nhưng không thể đi hợp lệ vì bị ghim vào vua. Ghim tương đối cũng có thể khiến ăn lại trở nên quá đắt.
Khi dựa vào ghim, kiểm tra xem quân phòng thủ có bắt dọc đường ghim, loại quân ghim, hoặc chấp nhận mất mục tiêu vì có đòn mạnh hơn không.
Chặn đường (interference)
Chặn đường đặt một quân giữa quân phòng thủ và mục tiêu, cắt đường xe, tượng hoặc hậu. Nước chặn mạnh nhất khi kèm chiếu, bắt quân, hoặc đe dọa khác.
Khác với loại bỏ trực tiếp, quân phòng thủ vẫn còn nhưng mất liên hệ. Kiểm tra xem nó có bắt được quân chặn và khôi phục đường tuyến không.
Dọn đường và mở đường
Đôi khi chính quân của bạn chặn đòn tấn công sau khi đã loại phòng thủ. Nước dọn đường giải phóng tuyến hoặc ô cần cho đòn tiếp. Chiến thuật thường cần cả hai thao tác đúng thứ tự.
Làm ngược từ nước bắt cuối cùng: quân phòng thủ nào của đối phương và quân chắn nào của mình phải biến mất?
Phương pháp tính toán đầy đủ
- Gọi tên mục tiêu.
- Liệt kê mọi quân phòng thủ hợp lệ, kể cả ăn lại sau đổi.
- Xác định quân phòng thủ then chốt.
- Xem xét bắt, đổi, đánh lạc hướng, quá tải, ghim và chặn đường.
- Tính cả chấp nhận và từ chối hy sinh.
- Dựng lại bàn sau khi phòng thủ biến mất.
- Xác nhận mục tiêu vẫn đáng giá và nước tiếp hợp lệ.
Đừng mặc định đối phương sẽ ăn lại tự động. Một nước chiếu trung gian có thể cứu thế cờ.
Loại bỏ phòng thủ gần vua
Tấn công vua thường phụ thuộc một mã, tượng hoặc tốt kiểm soát ô thâm nhập. Đổi quân đó có thể mở phức màu hoặc mở cột.
Trước khi hy sinh gần vua, đếm:
- quân tấn công có thể gia nhập nhanh;
- quân phòng thủ còn lại;
- ô thoát của vua;
- các nước chiếu hai bên có; và
- khả năng đổi hậu.
Loại một quân phòng thủ chỉ có nghĩa khi còn đủ lực tấn công.
Cách phòng ngừa chiến thuật
- Thêm quân phòng thủ thứ hai cho mục tiêu then chốt.
- Di chuyển mục tiêu tới chỗ an toàn.
- Gỡ ghim hoặc kích hoạt quân phòng thủ.
- Đổi quân tấn công mạnh nhất của đối phương.
- Loại nước cưỡng bức mở đầu chuỗi.
- Tạo ô thoát cho vua.
- Tránh giao hậu hoặc xe quá nhiều nhiệm vụ phòng thủ cốt lõi.
Sai lầm thường gặp khi loại phòng thủ
- Đổi quân phòng thủ trước khi chắc chắn thắng được mục tiêu.
- Bỏ sót quân thay thế sau khi ăn lại.
- Bỏ nhiều vật chất hơn giá trị mục tiêu mà không có bù.
- Coi quân phòng thủ bị tấn công là buộc phải đi.
- Quên mục tiêu có thể thoát kèm tempo.
- Bỏ qua nước trung gian trước lần ăn lại dự kiến.
Bài luyện tập
Chọn năm thế chiến thuật và khoanh một mục tiêu. Vẽ mũi tên từ mọi quân phòng thủ. Với mỗi quân, viết một cách loại bỏ. Chỉ tính các ứng viên cưỡng bức và ghi vì sao các phương án khác thất bại.
Câu hỏi thường gặp
Loại bỏ quân phòng thủ có luôn là hy sinh?
Không. Có thể là đổi có lợi, bắt đơn giản, ghim, đánh lạc hướng hoặc chặn đường.
Tốt có thể là quân phòng thủ then chốt không?
Có. Tốt thường kiểm soát ô thâm nhập gần vua và bảo vệ quân. Loại một tốt có thể mở cả cột hoặc đường chéo.
Nếu mục tiêu có hai quân phòng thủ thì sao?
Bạn có thể cần đổi một quân và quá tải hoặc đánh lạc hướng quân kia. Đếm hết chuỗi ăn lại.
Nên học gì tiếp
Kết hợp loại bỏ phòng thủ với ghim tuyệt đối và tương đối và nước trung gian (zwischenzug) để cải thiện thứ tự nước chiến thuật.
Xem thêm các bài học cờ vua trong cùng lộ trình.