Luật hòa cờ: pat, lặp lại và hơn nữa

Luật hòa trong một nhìn

Thủ tục giải đấu và cài đặt online có thể khác, nên dùng quy chế sự kiện và trọng tài khi khiếu nại thực tế.

Hòa pat

Hòa pat xảy ra khi bên đến lượt không còn nước hợp lệ nào với bất kỳ quân nào và vua không bị chiếu. Ván kết thúc hòa ngay.

Nếu vua bị tấn công và không còn phòng thủ hợp lệ, kết quả là chiếu hết chứ không phải hòa pat. Nếu một tốt hoặc quân khác còn đi được, thế không phải hòa pat dù vua không còn ô an toàn. Hướng dẫn chiếu hết và hòa pat có ví dụ sơ đồ.

Thế cờ chết

Thế cờ chết tồn tại khi không người chơi nào có thể chiếu hết vua đối phương qua bất kỳ chuỗi nước hợp lệ nào. Ván kết thúc ngay.

Ví dụ rõ:

• vua đối vua;
• vua và tượng đối vua; và
• vua và mã đối vua.

Đừng chỉ dựa vào danh sách vật chất thuộc lòng ở thế lạ. Tốt bị chặn và quân thừa có thể tạo trường hợp cần phân tích hợp lệ cẩn thận. Tiêu chí là có tồn tại chuỗi hợp lệ nào dẫn tới chiếu hết không, chứ không phải chiếu hết có thể cưỡng bức trước phòng thủ tốt nhất.

Hòa bằng thỏa thuận

Người chơi có thể thỏa thuận hòa khi quy chế cuộc thi cho phép. Theo Luật FIDE hiện hành, cả hai phải đã đi ít nhất một nước. Giải có thể hạn chế đề nghị hòa, ví dụ cấm trước số nước nhất định.

Trên bàn, thủ tục thường là đi nước, đề nghị hòa, rồi bấm đồng hồ. Đối phương có thể chấp nhận, từ chối bằng lời, hoặc từ chối bằng cách đi nước. Đừng đề nghị hòa lặp lại gây phân tâm.

Thế trông cân bằng không tự động là hòa. Thỏa thuận là quyết định của người chơi, không phải ký hiệu đánh giá.

Lặp lại ba lần

Người chơi có thể khiếu nại hòa khi cùng một thế sắp xuất hiện ít nhất lần thứ ba sau một nước hợp lệ dự định, hoặc vừa xuất hiện ít nhất lần thứ ba. Các lần xuất hiện không cần liên tiếp.

“Cùng thế” đòi hỏi nhiều hơn bố trí quân giống nhau:

• cùng bên đến lượt;
• quân cùng loại và màu chiếm cùng ô; và
• các nước khả dĩ giống nhau, gồm quyền nhập thành và en passant.

Nếu vua hoặc xe đã di chuyển rồi quay về, bàn trông giống nhưng quyền nhập thành khác. Đó không phải cùng thế cho lặp lại. Cơ hội en passant cũng có thể phân biệt hai bàn trông giống.

Khiếu nại trên bàn theo thủ tục chính thức: khi khiếu nại dựa trên nước dự định, dừng trước khi đi nước đó. Dừng đồng hồ và gọi trọng tài. Đừng đi nước trước rồi giả định khiếu nại vẫn còn hiệu lực.

Lặp lại năm lần

Khi cùng thế xuất hiện ít nhất năm lần, ván tự động hòa theo FIDE. Người chơi không cần khiếu nại.

Luật tự động này tách biệt với luật lặp ba lần có thể khiếu nại. Nền tảng online thường phát hiện cả hai qua lịch sử ván đầy đủ.

Luật 50 nước

Người chơi có thể khiếu nại hòa khi 50 nước cuối cùng của mỗi bên—100 lượt cá nhân—xảy ra mà không có nước tốt hoặc bắt quân. Cũng có thể khiếu nại dựa trên nước dự định sẽ hoàn tất chuỗi đó.

Mọi nước tốt hoặc bắt đều đưa bộ đếm về không. Chiếu, nước vua, nước xe và nước quân không bắt không reset.

Trường halfmove trong ký hiệu FEN lưu số lượt cá nhân kể từ nước tốt hoặc bắt gần nhất, nhưng khiếu nại giải đấu nên dùng biên bản chính thức và thủ tục.

Luật 75 nước

Nếu 75 nước mỗi bên xảy ra mà không có nước tốt hoặc bắt, ván tự động hòa. Nếu nước cuối chiếu hết, chiếu hết được ưu tiên và kết thúc ván.

Khác biệt thực tế: 50 nước tạo quyền khiếu nại; 75 nước kích hoạt hòa tự động.

Hòa khi hết giờ

Thông thường, người không hoàn thành đủ nước trước khi cờ gục sẽ thua. Kết quả là hòa nếu đối phương không thể chiếu hết vua người hết giờ bằng bất kỳ chuỗi hợp lệ nào từ thế cuối.

Tiêu chí này hỏi về khả năng, không phải chiếu hết cưỡng bức. Người chơi có thể không có phương pháp thắng thực tế mà vẫn thắng giờ nếu tồn tại chuỗi chiếu hết hợp lệ. Xem các thể loại thời gian cờ và hỏi trọng tài khi thế bị tranh cãi.

Chiếu bất tận không phải luật riêng

“Chiếu bất tận” mô tả tình huống chiếu có thể tiếp tục vô hạn. Hòa thực tế thường đến từ lặp ba lần, lặp năm lần, thỏa thuận, hoặc luật khác áp dụng. Chuỗi chiếu không tự động hòa sau một số lần tùy ý.

Checklist khiếu nại thực tế

Trước khi khiếu nại hòa trên bàn:

1. Xác định đúng luật.
2. Giữ nguyên thế hiện tại và biên bản.
3. Không xáo trộn quân.
4. Tuân thủ thời điểm yêu cầu cho khiếu nại.
5. Chỉ tạm dừng đồng hồ khi luật cho phép và gọi trọng tài.
6. Nêu rõ khiếu nại, không đưa đánh giá mơ hồ.

Khiếu nại sai có thể bị điều chỉnh giờ hoặc hậu quả khác, nên phân biệt khiếu nại chính thức với đề nghị hòa.

Sai lầm luật hòa thường gặp

• Gọi vua bị nhốt là hòa pat trong khi quân khác còn đi được.
• Coi ba nước lặp là đủ chứng minh ba thế giống hệt.
• Bỏ qua bên đến lượt hoặc quyền nhập thành đã mất khi xét lặp.
• Tưởng luật 50 nước đếm 50 lượt cá nhân thay vì 50 nước mỗi bên.
• Coi “không đủ vật chất” chỉ là đếm điểm.
• Gọi chiếu bất tận là luật tự động riêng.
• Khiếu nại sau khi đã đi nước trong khi thủ tục yêu cầu ghi nước dự định trước.

Câu hỏi thường gặp

Lặp ba lần có tự động không?

Theo FIDE, có thể khiếu nại, không tự động. Lặp năm lần thì tự động.

Bắt tốt có reset bộ đếm 50 nước không?

Có. Mọi nước bắt và mọi nước tốt đều reset.

Ván có thể hòa khi một bên hơn nhiều quân không?

Có. Hòa pat, lặp lại, thỏa thuận hoặc luật hòa khác có thể áp dụng bất kể lợi thế vật chất.

Vua và tượng đối vua có phải hòa không?

Có, vì không thể đạt chiếu hết bằng bất kỳ chuỗi hợp lệ nào chỉ với các quân đó.

Tiếp tục với các bài học cờ cho người mới để nối luật hòa với nước hợp lệ và kết thúc ván.

Tham chiếu luật: FIDE Laws of Chess, Articles 5, 6, and 9.

Xem thêm các bài học cờ vua trong cùng lộ trình.