Cần gì trước khi xếp
Bộ cờ chuẩn có bàn 64 ô sáng–tối xen kẽ và 32 quân. Mỗi bên bắt đầu với 16 quân:
- một vua;
- một hậu;
- hai xe;
- hai tượng;
- hai mã; và
- tám tốt.
Trắng dùng quân màu sáng và đi trước. Đen dùng quân màu tối và đi sau. Tên «Trắng» và «Đen» chỉ hai phe, dù bộ vật lý có thể là kem và nâu.
Bước 1: định hướng bàn cờ
Đặt bàn sao cho ô góc gần tay phải mỗi người là ô sáng. Mẹo nhớ: «sáng bên phải». Từ phía Trắng, góc phải là h1; từ phía Đen là a8. Cả hai đều là ô sáng.
Nếu góc phải tối, xoay bàn 90 độ trước khi đặt quân. Đây là kiểm tra quan trọng nhất vì bàn xoay sai đổi mọi tọa độ và đặt vua–hậu sai cột.
Cột là các hàng dọc gán a đến h từ trái sang phải của Trắng. Hàng là các hàng ngang đánh số 1 đến 8 từ phía Trắng sang Đen. Hàng nhà Trắng là hàng 1; hàng nhà Đen là hàng 8.
Bước 2: đặt xe ở bốn góc
Xe Trắng ở a1 và h1. Xe Đen ở a8 và h8. Bắt đầu từ góc tạo mốc tin cậy cho các quân còn lại.
Xe thuộc ngoài cùng vì thứ tự hàng nhà đi vào trong đối xứng: xe, mã, tượng, rồi hậu và vua ở giữa.
Bước 3: đặt mã cạnh xe
Mã Trắng ở b1 và g1. Mã Đen ở b8 và g8. Mã thường nhận ra nhờ đầu hình ngựa.
Mã là quân duy nhất có thể đi ngay từ đầu mà không cần tốt nhường đường, vì chúng nhảy qua ô có quân. Vị trí xuất phát được khai thác thêm trong cách các quân cờ di chuyển.
Bước 4: đặt tượng cạnh mã
Tượng Trắng ở c1 và f1. Tượng Đen ở c8 và f8. Một tượng bắt đầu trên ô sáng, một trên ô tối, nên cùng nhau chúng hoạt động trên cả hai phức màu.
Ban đầu tốt chắn đường chéo của mỗi tượng—điều có chủ đích; tượng thường vào cuộc sau khi một hoặc nhiều tốt trung tâm đi.
Bước 5: đặt mỗi hậu trên màu của mình
Mẹo nhớ: «hậu trên màu của hậu». Hậu Trắng thuộc ô sáng d1. Hậu Đen thuộc ô tối d8.
Quy tắc này dùng được từ mọi phía và không phụ thuộc trái/phải theo góc nhìn. Khi cả hai hậu đúng chỗ, chúng đối diện nhau trên cột d.
Bước 6: đặt vua trên ô giữa còn lại
Vua Trắng ở e1, vua Đen ở e8. Hai vua đối diện trên cột e. Nếu hậu đã ở d1 và d8, các ô trung tâm trống trên hàng nhà chính là ô vua đúng.
Thứ tự đầy đủ hàng nhà Trắng từ cột a đến h:
xe, mã, tượng, hậu, vua, tượng, mã, xe
Đen cùng thứ tự khi đọc từ a8 đến h8.
Bước 7: đặt cả tám tốt
Tốt Trắng lấp hàng 2, a2 đến h2. Tốt Đen lấp hàng 7, a7 đến h7. Bốn hàng giữa—3, 4, 5, 6—trống trước nước đầu.
Tốt hướng về phía đối phương. Hình dáng vật lý không chỉ hướng, nên hàng xuất phát quyết định hướng đi: Trắng về hàng 8, Đen về hàng 1.
Hiện đáp án
Hậu Trắng d1, hậu Đen d8, và h1 là ô sáng.
Checklist 20 giây
Trước khi bấm đồng hồ, kiểm tra theo thứ tự:
- Cả hai đều có ô sáng bên phải.
- Cả 16 quân Trắng ở hàng 1 và 2.
- Cả 16 quân Đen ở hàng 8 và 7.
- Hậu đứng d1 và d8, mỗi bên trên màu của mình.
- Vua đứng e1 và e8.
- Xe chiếm cả bốn góc.
- Trắng sẵn sàng đi nước đầu.
Trong ván thi đấu trên bàn, báo trọng tài nếu phát hiện lỗi xếp sau khi đã bắt đầu. Đừng lặng lẽ chỉnh quân khi đồng hồ đang chạy.
Sai lầm xếp bàn thường gặp
- Xoay bàn để ô tối nằm bên phải.
- Đổi vua–hậu vì nhìn theo góc của đối phương.
- Đảo thứ tự tượng và mã.
- Thiếu một tốt hoặc đặt chín tốt trên một hàng.
- Hướng tọa độ cả hai bên cùng một chiều trên sơ đồ số.
- Cho rằng vua Trắng thuộc d1 vì nhìn từ ghế Đen thì «bên trái».
Câu hỏi thường gặp
Hậu Trắng luôn bắt đầu trên ô trắng?
Có. Hậu Trắng bắt đầu ở ô sáng d1; hậu Đen ở ô tối d8.
Vua đứng bên nào của bàn?
Dùng tọa độ thay vì «trái»/«phải»: vua Trắng e1, vua Đen e8. Trái phải đổi theo chỗ ngồi.
Ai đi trước trong cờ vua?
Trắng luôn đi nước đầu trong cờ chuẩn. Sau đó hai bên xen kẽ mỗi bên một nước.
Nên học gì tiếp
Xem bài học cho người mới, rồi học cách mỗi quân di chuyển và quy trình ván cờ hoàn chỉnh đầu tiên.
Tham chiếu luật: FIDE Laws of Chess, Điều 2.
Xem thêm các bài học cờ vua trong cùng lộ trình.
Wiki mở rộng: tarrasch defense.